Author: Wartawan WartaRakyat

KETIKA masih ramai lagi sedang lena diulit mimpi, Mohd Salleh Yunus pula menjadikan rutin untuk bangun seawal pukul tiga pagi untuk bergerak ke ‘kebun’ kerang di perairan Lembah Lekir bagi menyauk ‘emas hitam’ yang menjadi sumber rezeki utamanya sejak tiga tahun lepas.

Dengan hanya berbekalkan sampan serta tangguk bergalah atau kor bagi menyauk kerang, lelaki berusia 57 tahun ini mahu segera sampai ke kebun seluas kira-kira 21 hektar, yang mengambil masa kira-kira tiga kilometer atau lima minit dari Jeti Kuala Kayan bagi menyelesaikan tugas hariannya itu sebelum matahari naik dan air laut mula surut.

Sebaik sampai, bapa kepada enam orang anak ini terus membenamkan kor dari atas sampan untuk menyauk kerang di ‘kebun’ yang diusahakan bersama tujuh rakannya, berbekalkan kemahirannya menggunakan teknik pusingan.

Mengakui bukan tugas mudah menaikkan kerang memandangkan hanya saiz tertentu sahaja yang dapat disauk menggunakan peralatan berkenaan, Mohd Salleh yang berpengalaman hampir 25 tahun sebagai nelayan, mampu mendapat hasil kira-kira dua tan kerang setiap kali turun menyauk bersama rakan-rakan lain.

“Permintaan kerang sentiasa ada bahkan saya tidak susah menjualnya kerana peraih, pemilik restoran sudah ada di jeti untuk membeli hasil yang diperolehi. Kerana itu, saya perlu menyauk dengan cepat sebelum air surut disebabkan peraih, peminat kerang sudah menunggu di jeti seawal pukul 8 pagi. 

“Hasil kerang boleh dijual pada harga RM8 sekilo (bergantung pada permintaan) dan sebulan saya boleh memperoleh pendapatan bersih kira-kira RM2,800 dengan hanya hasil jualan kerang daripada kebun yang diternak ini tanpa perlu menjaring ikan,” katanya kepada Bernama. 

Sambil menarik nafas lega dan melemparkan pandangannya jauh ke tengah laut,  kehidupan lelaki berkulit sawo matang dan berasal dari Teluk Intan sebelum ini sebenarnya tidaklah selesa sebagaimana yang dinikmati ketika ini.

Boleh diibaratkan seperti ‘kais pagi makan pagi, kais petang makan petang’, pendapatannya sebelum ini sebagai nelayan paling tinggi pun hanyalah sekitar RM1,000 lebih sebulan, namun semuanya mula berubah sebaik beliau menyertai projek pembiakan dan penternakan kerang yang dikendalikan Jabatan Perikanan Negeri Perak.

Dinamakan Kebun Kerang Lekir, projek ini memberi manfaat kepada golongan B40 nelayan pantai sekitar kawasan tersebut menggunakan kaedah penandaan lot  mesra pukat hanyut. Projek ini adalah  sebahagian daripada pelan Lembah Makanan Lekir dengan melibatkan pewartaan kawasan seluas 4,538 hektar perairan Lekir. 

Ketika ditanya bagaimana boleh terlibat dalam projek itu, Mohd Salleh berkata semuanya bermula apabila hasil pendapatannya tidak menentu sehingga membuatkan beliau bertekad menyertai projek ternakan kerang sebaik disarankan Jabatan Perikanan dalam satu perjumpaan.

Nyata keputusannya tidak silap apabila beliau yang sebelum ini hanya bergantung kepada hasil jualan benih kerang dan menjaring ikan, akhirnya berubah setelah mendapat bantuan serta latihan daripada Jabatan Pertanian untuk menternak kerang dengan lebih sistematik sehingga memperoleh pendapatan stabil dan tetap. 

Bagi Projek Kebun Kerang Lekir, peserta disyaratkan daripada golongan nelayan B40 berusia 18 tahun ke atas. Mereka akan diberi kursus pengurusan ternakan kerang selama sehari sehingga tiga hari merangkumi taklimat teori, demontrasi mengutip, menggred dan mencuci kerang. 

“Sebelum ini, apabila ada benih kerang di gigi-gigi laut, adalah hasil… tapi jika tiada,  memang keringlah pendapatan pada bulan itu dan terpaksa bergantung dengan hasil menjaring ikan. Tetapi, tidak lagi selepas menyertai projek tersebut.

“Saya amat bersyukur dan berterima kasih kepada Jabatan Perikanan. Pelbagai peralatan, ilmu menternak kerang diberikan kepada kami yang secara tidak langsung meringankan beban nelayan di sini untuk membeli peralatan bagi mencari rezeki dengan kerang,” katanya. 

Selain Lekir, terdapat beberapa lagi projek ternakan kerang di Perak iaitu di Kuala Gula, Kuala Sepetang dan Kuala Kurau.

Hakikatnya, manfaat yang diperoleh daripada projek Kebun Kerang Lekir sejak dimulakan pada tahun 2020 dan kini mempunyai sebuah lot tidak hanya dinikmati Mohd Salleh tetapi hampir kesemua lapan peserta termasuklah seorang bapa kepada dua anak, Mohamad Mohamed Idris, 48 berasal dari Kampung Parit Jerman, Sitiawan yang masih meneruskan pekerjaannya sebagai nelayan.

Beliau yang juga penternak udang di perairan Lekir, mengakui tidak menyesal menyertai projek ternakan kerang yang berjaya membantu meningkatkan dan menstabilkan pendapatan bulanannya sebanyak RM7,000.

“Sekarang ini, saya mempunyai ilmu menghasilkan kerang dan pendapatan lebih stabil. Selain ilmu, saya juga seronok apabila pihak jabatan turut menyediakan kelengkapan secukupnya kepada nelayan… misalnya, sebelum ini jeti kami sangat kecil dan menunggu masa untuk roboh.

“Namun, kini jeti kami dibesarkan sehinggakan ‘grader kerang’ iaitu meja untuk membuat persiapan dan peti ais turut disediakan. Saya juga gembira anak muda kampung ini tidak memilih kerja dan turut terlibat dalam projek tersebut,” katanya yang turut mengharapkan lebih ramai lagi golongan belia turut serta dalam projek berkenaan. 

Mengulas mengenai projek kebun kerang, Timbalan Pengarah Perikanan Negeri Perak Albert Apollo Chan berkata, projek itu adalah antara yang terbesar di negara ini dengan hasilnya mampu menampung lebih sebahagian daripada keperluan Semenanjung Malaysia terutama Melaka, Selangor, Pulau Pinang, Terengganu dan Kelantan. 

“Selain diberi kursus, peserta turut dilengkapi dengan lesen menternak dan mengutip benih kerang serta peralatan yang diluluskan sepanjang penternakan dijalankan,” katanya yang turut menambah setiap lot jika diusahakan secara konsisten dan  mengikut prosedur amalan yang betul boleh menghasilkan pendapatan sehingga RM1 juta setahun. 

Menurut Albert, projek kerang Lekir banyak membantu nelayan pantai di kawasan berkenaan yang sebelum ini sering bergelut dengan masalah pendapatan tidak stabil khususnya ketika musim tengkujuh yang tidak membolehkan mereka turun ke laut. 

Perairan Lekir merupakan antara lokasi terbaik dan sesuai di negara ini untuk pembenihan kerang dan menghasilkan kerang premium. Kerang yang dihasilkan di perairan ini boleh mencapai saiz sehingga 45 milimeter (mm) manakala benihnya pula boleh mencapai mutu terbaik berikutan kualiti air dan kesesuaian suhu kawasan tersebut. 

Pada tahun 2022, pengeluaran kerang daripada Kebun Kerang Lekir adalah berjumlah 322 tan metrik yang bernilai RM3.7 juta.

Bagi pengeluaran benih kerang pula pada tahun 2021, hasil pengeluaran mencecah 499 tan metrik bernilai RM11.5 juta.

Kebun Kerang Lekir pada tahun 2020 pernah mencatat pengeluaran benih kerang tertinggi iaitu 1,202 tan metrik. Di negara ini terdapat dua lagi projek kebun kerang iaitu di Pulau Pinang dan Melaka.

 TIDAK  dapat disangkal, Kiswah – kelambu hitam yang menutupi Kaabah – adalah antara yang paling menarik perhatian pengunjung di Islamic Arts Biennale, pameran kesenian Islam yang pertama seumpamanya pernah diadakan, berlangsung selama empat bulan hingga esok di sini.

Keunikan dan keindahan kelambu sutera hitam itu memukau mata yang melihat. Dipercayai diperbuat daripada 47 helai kain sutera asli, Kiswah menampilkan sulaman benang emas. Lapisan luar kain itu dijahit menggunakan sutera mentah seberat 670 kilogram.

 Dijadual diadakan dua tahun sekali, Islamic Arts Biennale yang pertama itu – dihoskan oleh Diriyah Biennale Foundation (DBF) dan dianjurkan dengan bantuan Kementerian Kesenian Arab Saudi – berlangsung di Terminal Haji, Lapangan Terbang Antarabangsa Raja Abdulaziz di Jeddah

Lebih 300 artifak daripada ketamaduan Islam dipamerkan di venue seluas 12 kilometer persegi, merangkumi lima galeri dan dua pavilion.

Bahan bersejarah terbabit, dipinjamkan oleh lebih 40 institusi antarabangsa, turut merangkumi beberapa artifak mengagumkan seperti 30 manuskrip daripada daun bertulis ayat-ayat al-Quran versi terawal yang dipercayai ditulis lebih 1,000 tahun lalu.

Satu lagi artifak menarik ialah rab’ah, iaitu kotak al-Quran daripada kayu yang dihasilkan oleh Hasan Qutlubak, dipercayai antara bahan bersejarah yang jarang ditemukan terselamat, dari separuh pertama abad kelapan atau ke-14. Bahan pameran lain termasuk kaki dian loyang, bertarikh 1317-1318 yang diperbuat di Iraq, bagi menghiasi  Masjid Nabawi di Madinah. 

“Semasa kami mula merancang untuk mengadakan pameran yang pertama seumpamanya ini, kami tahu pameran ini memerlukan pemikiran baharu tentang sumbangan kesenian Islam terhadap kreativiti berskala dunia, dan tentang kepelbagaian serta nuansa pengalaman orang Islam selama ini,” kata Ketua Pegawai Eksekutif DBF Aya Al Bakree lapor BERNAMA.

“Institusi serantau dan global yang mengumpul sebahagian daripada artifak yang tidak pernah dipamerkan sebelum ini, telah memberi sumbangan besar kepada acara ini, khususnya pameran istimewa kami ‘Al-Madar’ (The Orbit) yang menonjolkan peranan penting yang dimainkan oleh institusi terbabit dalam memelihara dan mempromosi warisan budaya,” tambah beliau.

Sumayya Vally, Pengarah Kesenian  Islamic Arts Biennale 2023 dan seorang daripada empat kurator pameran itu, berkata tema pameran “Awwal Bait” (First House), merujuk kepada Rumah Pertama Allah, iaitu Kaabah di Makkah yang merupakan tapak paling suci dalam Islam dan menjadi arah solat buat seluruh umat Islam di dunia, tidak kira di mana mereka berada. 

“Kami memilih tema ini untuk menunjukkan kepada dunia bagaimana Kaabah itu menyatupadukan umat Islam, mengikat mereka secara rohani dan memupuk semangat kemasyarakatan yang kukuh.

“Pameran ini dibahagikan kepada tiga seksyen bagi membolehkan pengunjung benar-benar memahami tema utama. Seksyen pertama ialah tentang kiblat atau arah (solat umat Islam) dan dipamerkan di galeri. Seksyen kedua ialah Hijrah dan dipamerkan di kedua-dua pavilion, sementara seksyen ketiga ialah Al-Madar, platform terkini yang mengintergrasikan serta menghubungkan semua institusi dan koleksi mereka di seluruh dunia,” jelas beliau.

Pelawat turut berpeluang melihat tiang kayu asal Kaabah – dipamerkan di sebuah daripada lima galeri – yang dibuat pada tahun 683 ketika pemerintahan Khalifah Abdullah Al-Zubair,

Tiang itu diperbuat daripada kayu jati dan merupakan antara satu daripada tiga tiang di dalam Kaabah yang menyokong siling bawah. Amat mengagumkan kerana sekalipun telah berusia lebih 1,300 tahun, tiang itu masih kelihatan baharu.

Pelbagai hasil seni daripada artis Islam kontemporari seperti  M’barek Bouhchichi dan Beya Othmani juga dipamerkan di kesemua galeri.

Sementara itu, dua pavilion – Makkah Al-Mukarramah dan Madinah Al-Munawwarah – menampilkan pelbagai bahan bersejarah dari dua tapak paling suci umat Islam, iaitu Masjidil Haram di Makkah dan  Makam Nabi Muhammad SAW di Masjid Nabawi, Madinah.

Kurator Islamic Arts Biennale 2023 Dr Julian Raby yang juga Pengarah Emeritus National Museum of Asian Art, Smithsonian Institution di Washington DC, berkata koleksi yang dipamerkan di pavilion memberi peluang pelawat melihat sepintas lalu “Haramain” (dua kota suci – Makkah dan Madinah) pada masa lalu dan sekarang.

“Kami mahu mengimbas perjalanan pertama Nabi Muhammad dan pengikut setia baginda dari Makkah ke Madinah serta bagaimana hijrah itu menandakan bermulanya era Islam, iaitu kalendar Hijrah.

“Menerusi pavilion ini, kami juga mahu meraikan bagaimana ibadat haji mewarnai kehidupan budaya Hijaz, sebuah wilayah di barat Arab Saudi, apabila jutaan jemaah dari seluruh dunia datang dan membawa cara mereka beribadat, juadah serta kebudayaan mereka ke Jeddah dan Haramain,” katanya.

Antara artifak yang dipamerkan di pavilion Madinah ialah kunci mangga bagi makam Nabi Muhammad SAW yang diperbuat pada abad ke-17.

Di pavilion Makkah pula, pelawat boleh menyaksikan pintu asal Kaabah, diperbuat sama ada di Istanbul atau Kaherah, bertarikh sekitar 1635-1636, serta sabuk bersulam yang diikat mengelilingi Kaabah.

Berukuran 102.5 x 673 sentimeter dan diperbuat daripada benang sutera, kapas dan logam, Hizam menampilkan inskripsi al-Quran yang cukup besar untuk dibaca oleh jemaah dari jarak jauh.